ความรู้การดูแลทารกและเด็กเล็ก - พัฒนาการในแต่ละช่วงวัย (0-2 ปี)
2020.12.28
ความรู้การดูแลทารกและเด็กเล็กในแต่ละช่วงอายุ
0-3 เดือน
เด็กเริ่มเรียนรู้ควบคุมการเคลื่อนไหวของศีรษะ ได้แก่ การยกศีรษะ การรักษาศีรษะให้อยู่กึ่งกลางลำตัว และการหันศีรษะซ้ายขวาได้อย่างอิสระ ทารกแรกเกิดยังควบคุมศีรษะได้ไม่เต็มที่ จึงยกศีรษะเองไม่ได้ จะมีเพียงรีเฟลกซ์หันศีรษะเมื่อมีผ้าขนหนูหรือผ้าห่มปิดหน้า เพื่อหลีกเลี่ยงอันตรายจากการขาดอากาศหายใจเริ่มตั้งแต่ 3 เดือน
เมื่อแขนพัฒนาแข็งแรงขึ้น ทารกจะใช้แขนท่อนล่างยันตัวเมื่อนอนคว่ำ แล้วยกศีรษะสูง มองไปข้างหน้า และหันศีรษะมองตามวัตถุและหาแหล่งเสียงได้ พ่อแม่สามารถใช้เสียง ของเล่น หรือภาพที่เคลื่อนไหว หรืออุ้มลูกในท่าตั้งตรง เพื่อให้ลูกมีโอกาสฝึกควบคุมศีรษะมากขึ้น ทารกแรกเกิดต้องปรับสมดุลความต้องการทางร่างกายและตอบสนองต่อสิ่งเร้าภายนอก ส่วนใหญ่จะแสดงอารมณ์ด้วยการร้องไห้ประมาณ 4 เดือน
ทารกนั่งได้มั่นคงขึ้น หมุนศีรษะสังเกตสิ่งรอบตัวได้คล่องแคล่ว และเริ่มพยายามเอื้อมมือไปหยิบสิ่งของตรงหน้าเมื่ออายุ 6 เดือน
ทารกสามารถใช้ฝ่ามือยันลำตัวส่วนบนเมื่อนอนคว่ำ แล้วเริ่มเตะขา และเคลื่อนตัวไปข้างหน้าหรือถอยหลังโดยไม่ตั้งใจ หรือหมุนตัวอยู่กับที่ รวมถึงพลิกตัวได้ ในช่วงนี้ทารกไม่เพียงเริ่มมองคนรอบตัว แต่ยังตอบสนองตามน้ำเสียงและสีหน้าของคนอื่นด้วย เริ่มเข้าใจการเปล่งเสียงเล่นเพลิน ๆ ด้วยตัวเอง และเมื่อคนในครอบครัวเลียนแบบพฤติกรรมของเขา ก็จะทำพฤติกรรมนั้นซ้ำอีกเริ่มตั้งแต่ 7 เดือน
ความสามารถในการทรงตัวเริ่มดีขึ้น ในท่านั่งสามารถปล่อยมือทั้งสองข้างไปทำกิจกรรมอื่นได้ เช่น เอื้อมมือหยิบของข้างหน้า สามารถเริ่มฝึกใช้แก้วหัดดื่มได้ และเป็นช่วงเวลาที่เหมาะในการเริ่มอาหารเสริม อย่าลืมป้อนด้วยช้อน เพื่อให้ทารกได้ฝึกเคี้ยวและกลืนเมื่ออายุ 9 เดือน
ในช่วงนี้ทารกสามารถเปลี่ยนจากท่านอนหงายหรือนอนคว่ำเป็นท่านั่งได้อย่างราบรื่น และหลังจากนั่งเองได้มั่นคงแล้วก็เริ่มชอบนั่งเล่นเมื่ออายุ 1 ปี
สามารถเริ่มก้าวเดินทีละก้าวเล็ก ๆ ได้เมื่อมีคนหรือสิ่งของข้างตัวช่วยพยุง ในช่วงนี้เด็กจะยื่นมือขอให้คนในครอบครัวที่คุ้นเคยอุ้มอย่างกระตือรือร้น และตอบสนองต่างกันเมื่อได้ยินน้ำเสียงที่เป็นมิตรหรือไม่เป็นมิตร ตั้งแต่ราว 1 ขวบ เด็กจะเริ่มเรียนรู้คำศัพท์ที่เกี่ยวกับสิ่งของหรือของเล่นที่พบบ่อย อาหารเริ่มเปลี่ยนมาเป็นข้าวเป็นหลัก และนมค่อย ๆ กลายเป็นอาหารเสริม1 ขวบ 3 เดือน
เด็กเปลี่ยนท่าทางของร่างกายได้มั่นคงขึ้น จึงย่อตัวลงเก็บของแล้วลุกขึ้นยืนได้ และเดินไปมาได้อย่างปลอดภัย เมื่อการประสานงานระหว่างมือกับตาพัฒนาขึ้น ก็สามารถถือของเล่นในมือหนึ่ง และใช้อีกมือถือสิ่งของมาเคาะได้ ในช่วงนี้สามารถให้เล่นบล็อกรูปทรงเพื่อฝึกจับคู่ใส่ลงในช่องที่มีรูปร่างเดียวกันหลังอายุครบ 1 ขวบครึ่ง
ขณะเริ่มหัดเดิน เด็กก็พัฒนาการทรงตัวไปพร้อมกันเพื่อป้องกันการล้ม ช่วงนี้เป็นระยะที่เด็กเอาตัวเองเป็นศูนย์กลาง แม้จะเล่นสื่อสารขั้นต้นกับพ่อแม่ได้ แต่ก็ยังไม่คิดจะเล่นกับคนอื่น ชอบเล่นคนเดียวและเพลิดเพลินกับตัวเอง ความเข้าใจและการแสดงออกทางภาษาก็ก้าวหน้าขึ้น เริ่มลองใช้อุปกรณ์รับประทานอาหารต่าง ๆ เช่น ใช้หลอดดื่มน้ำ หรือใช้แก้วดื่มน้ำ และกัดเคี้ยวอาหารแข็งได้มากขึ้น ในการฝึกขับถ่าย เด็กสามารถแสดงว่าอยากขับถ่ายหรือฉี่แล้วผ่านสีหน้า เสียง และคำพูดง่าย ๆ พ่อแม่จึงใช้กระโถนเด็กให้ลูกเริ่มฝึกขับถ่ายได้บทความคัดสรรจาก Mang Mang: